Matariki ở New Zealand
Matariki là lễ đón năm mới của người Māori, gắn với thời điểm cụm sao Matariki, còn gọi là Pleiades, xuất hiện vào giữa mùa đông. Ở New Zealand, ngày nghỉ lễ mang tên Te Rā Aro ki a Matariki được tổ chức vào ngày do luật định; đây là dịp tưởng niệm, ăn mừng và hướng đến tương lai.[1][2]
Ngày lễ bắt nguồn từ te ao Māori
Matariki là tên gọi của người Māori dành cho cụm sao mà nơi khác gọi là Pleiades. Với nhiều người Māori, sự xuất hiện của cụm sao này trước bình minh vào giữa mùa đông báo hiệu năm mới của người Māori. Ngày lễ này đặc trưng cho Aotearoa New Zealand vì chính thức ghi nhận Matariki và te ao Māori trong lịch ngày nghỉ lễ của đất nước.[1][2]
Đạo luật Ngày nghỉ lễ Te Kāhui o Matariki 2022 thiết lập ngày nghỉ lễ hằng năm mang tên Te Rā Aro ki a Matariki, hay Ngày Tưởng niệm Matariki. Đạo luật quy định các ngày tổ chức trong phụ lục; các ngày này rơi vào thứ Sáu trong tháng 6 hoặc tháng 7. Ngày lễ được xác định theo lịch trong luật, không do từng nơi làm việc lựa chọn.[3]
Tưởng nhớ, ăn mừng và hướng về tương lai
Matariki gắn với sự tưởng nhớ, niềm vui và bình yên. Theo truyền thống, người ta tưởng niệm những người đã qua đời kể từ lần cụm sao xuất hiện trước đó. Một nghi lễ được Te Ara mô tả, whāngai i te hautapu, gồm việc tưởng nhớ người đã khuất và dâng những món ăn được chuẩn bị đặc biệt lên các vì sao.[2]
Mùa lễ này cũng gắn với mùa thu hoạch và lương thực được tích trữ cho mùa đông. Các ghi chép lịch sử mô tả những bữa tiệc, ca hát và nhảy múa sau thời gian tưởng niệm. Các cộng đồng Māori và iwi có kiến thức, tập quán riêng; vì vậy không nên xem những phong tục này là một chương trình chung áp dụng cho tất cả mọi người.[2]
Tri thức địa phương và cách kỷ niệm ngày nay
Ý nghĩa và thời điểm của Matariki có những nét riêng theo từng địa phương. Theo truyền thống, các iwi dựa vào những quan sát khác nhau về sao, mặt trời và mặt trăng để xác định năm mới. Ở một số vùng, trong đó có các khu vực ven biển phía tây Đảo Bắc, Puanga được xem là dấu mốc năm mới; người Ngāi Tahu ở Đảo Nam gọi ngôi sao này là Puaka.[1][2]
Bộ Văn hóa và Di sản hỗ trợ một iwi đăng cai hằng năm cho nghi lễ hautapu ā motu được phát sóng toàn quốc vào Ngày Tưởng niệm Matariki. Bộ cũng cung cấp tài liệu cho cộng đồng và quản lý việc thi hành luật về ngày lễ. Bộ mô tả Matariki là dịp để mọi người ở Aotearoa New Zealand tưởng nhớ, ăn mừng hiện tại và hướng đến tương lai.[1]
Ngày nghỉ lễ có ý nghĩa gì với người lao động
Matariki là ngày nghỉ lễ theo luật New Zealand. Người lao động được nghỉ có lương nếu ngày này rơi vào ngày vốn là ngày làm việc của họ. Nếu làm việc trong ngày đó, họ phải được trả ít nhất mức lương bằng một lần rưỡi cho số giờ đã làm và được nghỉ bù có lương nếu Matariki vốn là ngày làm việc của họ.[3][4]
Người sử dụng lao động chỉ có thể yêu cầu người lao động làm việc vào ngày nghỉ lễ nếu đó vốn là ngày làm việc của họ và thỏa thuận lao động quy định họ phải làm. Hãy hỏi trực tiếp người sử dụng lao động hoặc nhà cung cấp dịch vụ về giờ hoạt động trong dịp Matariki.[4]
Matariki ở New Zealand: Câu hỏi thường gặp
Matariki có phải là ngày nghỉ lễ ở New Zealand không?
Có. Đạo luật Ngày nghỉ lễ Te Kāhui o Matariki 2022 thiết lập ngày nghỉ lễ hằng năm mang tên Te Rā Aro ki a Matariki, hay Ngày Tưởng niệm Matariki.[3]
Matariki được tổ chức vào thời điểm nào?
Đạo luật quy định ngày lễ hằng năm trong phụ lục. Ngày lễ rơi vào thứ Sáu trong tháng 6 hoặc tháng 7; ngày cụ thể thay đổi mỗi năm.[3]
Người lao động có được nghỉ không?
Người lao động được nghỉ có lương nếu Matariki rơi vào ngày vốn là ngày làm việc của họ. Nếu làm việc trong ngày lễ, quyền lợi tối thiểu gồm mức lương bằng một lần rưỡi và, nếu đó vốn là ngày làm việc của họ, một ngày nghỉ bù có lương.[4]
Cửa hàng, văn phòng và dịch vụ giao thông có mở cửa không?
Giờ mở cửa và lịch trình dịch vụ có thể thay đổi; hãy hỏi nhà cung cấp liên quan về giờ hoạt động trong dịp Matariki.[4]
Nguồn và tài liệu tham khảo
Nguồn được sử dụng cho Matariki tại New Zealand:
- Matariki- Manatū Taonga — Ministry for Culture and Heritage
- Matariki – Te Tau Hou Māori- Te Ara — The Encyclopedia of New Zealand
- Te Kāhui o Matariki Public Holiday Act 2022- New Zealand Legislation
- Public holidays rights for employees- Employment New Zealand