Vodič kroz kalendar državnih praznika u Rumuniji
Rumunski Zakon o radu utvrđuje kalendar neradnih državnih praznika koji važi u celoj zemlji i obuhvata građanske komemoracije i glavne hrišćanske praznike. Pripadnicima zakonom priznatih nehrišćanskih veroispovesti daje i pravo na plaćene slobodne dane za njihove verske praznike.[1][2] Posebna pravila važe za zaposlene čiji posao ne može da se prekine tokom državnog praznika, a Vlada može da odredi dodatne dane za spajanje praznika za zaposlene u javnom sektoru. Zato stalni kalendar praznika treba razlikovati od aranžmana koji važe samo za pojedinu godinu.[1]
Zakonski državni praznici u Rumuniji
Zakon o radu navodi opšte neradne državne praznike u zemlji. Među njima su dva dana za Novu godinu, Dan ujedinjenja rumunskih kneževina, Bogojavljenje, Sabor Svetog Jovana Krstitelja, Veliki petak, prvi i drugi dan Uskrsa, Praznik rada, Dan dece, prvi i drugi dan Duhova, Velika Gospa, Dan Svetog Andrije, Nacionalni dan i prvi i drugi dan Božića.[1][2]
Neki od ovih praznika pomeraju se u skladu s hrišćanskim liturgijskim kalendarom. Zaposlenima koji pripadaju zakonom priznatoj hrišćanskoj veroispovesti slobodni dani za Veliki petak, Uskrs i Duhove odobravaju se prema datumima koje ta veroispovest obeležava.[1] To je važno u Rumuniji jer hrišćanske zajednice u pojedinim godinama mogu pratiti različite uskršnje kalendare.
Verski praznici izvan hrišćanskog kalendara
Rumunsko radno pravo pruža i posebnu zaštitu zaposlenima koji pripadaju zakonom priznatim nehrišćanskim veroispovestima. Oni imaju pravo na dva slobodna dana za svaki od tri godišnja verska praznika koja njihova veroispovest proglasi.[1][2] Ovi dani odobravaju se odvojeno od zakonskih državnih praznika i godišnjeg odmora.[1]
Zakon o radu uređuje i situacije u kojima zaposleni dobija slobodne dane za hrišćanske praznike prema kalendaru svoje zakonom priznate hrišćanske veroispovesti, ali i prema drugom hrišćanskom kalendaru. Dodatni slobodni dani dobijeni na ovaj način nadoknađuju se prema rasporedu rada koji utvrđuje poslodavac.[1]
Rad tokom državnog praznika
Pravilo da su državni praznici neradni dani ima izuzetke. Zakon o radu nalaže odgovarajuću organizaciju rada u zdravstvenim ustanovama i objektima koji pružaju usluge ishrane, a dopušta i nastavak rada kada delatnost ne može da se prekine zbog proizvodnog procesa ili prirode posla.[1]
Zaposleni koji rade u takvim okolnostima moraju dobiti odgovarajuće plaćeno odsustvo u zakonskom roku za naknadu. Ako opravdani razlozi sprečavaju poslodavca da odobri takvo odsustvo, zaposleni umesto toga mora dobiti dodatak na zaradu od najmanje vrednosti osnovne zarade koja odgovara radu obavljenom tokom redovnog radnog vremena.[1] Smernice Inspekcije rada navode da najmanji dodatak iznosi punu osnovnu zaradu za odgovarajući rad.[2]
Nacionalni dan i Veliko ujedinjenje
Nacionalnim danom Rumunije obeležava se Veliko ujedinjenje i istorijska skupština u Alba Juliji, na kojoj je proglašeno ujedinjenje Transilvanije s Rumunijom. U vladinim materijalima ovaj datum navodi se kao Nacionalni dan Rumunije i neposredno povezuje s Velikim ujedinjenjem.[3][4]
Zvanične komemoracije obično obuhvataju vojne i verske ceremonije, polaganje venaca i druge javne događaje.[4] Program se razlikuje od mesta do mesta i od godine do godine, pa posetioci koje zanimaju određena parada, ceremonija ili lokalna proslava treba da provere aktuelni program koji objavljuju nadležni organi.
Dani za spajanje praznika za zaposlene u javnom sektoru
U Rumuniji postoji formalni mehanizam za uvođenje slobodnih dana koji spajaju zakonske praznike, ali oni se ne smeju predstavljati kao stalni državni praznici. Zakon o radu nalaže Vladi da za zaposlene u javnom sektoru odredi koji radni dani neposredno pre ili posle zakonskih praznika predstavljaju slobodne dane, kao i način na koji će se nadoknaditi odgovarajuće radno vreme.[1]
Odlukama kojima sprovodi ovu odredbu Vlada može određene radne dane proglasiti slobodnim za zaposlene u budžetskom sektoru i naložiti da se propušteni sati nadoknade prema rasporedu koji utvrđuju organi i ustanove javne vlasti.[5] Ovi aranžmani važe za pojedinu godinu i uglavnom se odnose na javni sektor, pa ih treba proveriti u odgovarajućoj odluci Vlade, a ne preuzimati iz kalendara za neku raniju godinu.
Državni praznici i godišnji odmor
Zakonski državni praznici odvojeni su od godišnjeg plaćenog odmora. Rumunija zaposlenima garantuje pravo na najmanje propisano trajanje godišnjeg odmora, a neradni državni praznici i drugi plaćeni slobodni dani ne uračunavaju se u taj odmor.[2] Kolektivni ugovori o radu mogu predvideti i dodatne slobodne dane pored onih koji su izričito navedeni u Zakonu o radu.[1]
Pri planiranju odmora to znači da državni praznik koji padne tokom godišnjeg odmora ne oduzima zaposlenom jedan od radnih dana godišnjeg odmora.[2]
Planiranje usluga, kupovine i putovanja
Zakonski državni praznik ne treba tumačiti kao opšte zatvaranje svih preduzeća u Rumuniji. Zakon o radu izričito predviđa nastavak rada u zdravstvu, ugostiteljstvu i na radnim mestima na kojima rad ne može da se prekine.[1] Privatne prodavnice, restorani, tržni centri i druga preduzeća zato mogu imati različito radno vreme tokom praznika.
Posetioci treba neposredno da provere važno radno vreme i rasporede prevoza, naročito oko Uskrsa, Božića i Nacionalnog dana. Na rad javnih ustanova mogu uticati ne samo sami zakonski praznici već i dodatni dani za spajanje praznika koje Vlada odredi za zaposlene u javnom sektoru.[1][5] Pošto se ti aranžmani menjaju, bolje je proveriti aktuelni zvanični kalendar nego pretpostaviti da će se ponoviti produženi vikend iz nekog ranijeg kalendara.
Česta pitanja o praznicima u Rumuniji
Da li su Uskrs i Duhovi državni praznici u Rumuniji?
Da li pripadnici nehrišćanskih veroispovesti dobijaju slobodne dane za svoje verske praznike?
Šta se dešava ako zaposleni mora da radi tokom državnog praznika?
Kada je rad tokom praznika zakonski dozvoljen, zaposleni po pravilu mora dobiti odgovarajuće plaćeno odsustvo u zakonskom roku. Ako opravdani razlozi sprečavaju takvu naknadu, zaposleni ima pravo na dodatak na zaradu u iznosu od najmanje jedne cele osnovne zarade koja odgovara radu obavljenom tokom redovnog radnog vremena.[1][2]
Da li rumunska Vlada uvodi dane za spajanje praznika?
Da. Zakon o radu predviđa da Vlada zaposlenima u javnom sektoru odredi dodatne slobodne dane neposredno pre ili posle zakonskih praznika i utvrdi kako će se nadoknaditi propušteno radno vreme.[1] To su aranžmani koji važe za pojedinu godinu, a ne trajni dodaci na spisak zakonskih praznika.
Da li se državni praznici odbijaju od godišnjeg odmora?
Ne. Neradni zakonski državni praznici i drugi plaćeni slobodni dani ne uračunavaju se u trajanje godišnjeg plaćenog odmora zaposlenog.[2]
Da li su sve prodavnice i restorani zatvoreni tokom državnih praznika u Rumuniji?
Ne. Rumunsko radno pravo izričito dopušta nastavak rada u pojedinim delatnostima tokom državnih praznika, a privatna preduzeća mogu raditi prema svom važećem rasporedu.[1] Zato radno vreme treba proveriti kod konkretne prodavnice, restorana ili pružaoca usluga.
Izvori
- CODUL MUNCII (A) 24/01/2003- Portal Legislativ - Ministerul Justiției
- Labor Code- Inspecția Muncii
- Mesajul ministrului Afacerilor Interne, Cătălin Predoiu, cu ocazia Zilei Naționale a României- Ministerul Afacerilor Interne
- Lista ceremoniilor oficiale desfăşurate de către Instituţia Prefectului – Judeţul Cluj- Instituția Prefectului - Județul Cluj
- HOTĂRÂRE privind stabilirea zilelor lucrătoare pentru care se acordă zile libere, zile care precedă și/sau care succedă zilelor de sărbătoare legală în care nu se lucrează, pentru anul 2024- Monitorul Oficial al României