Filipinler’de Kutsal Cuma
Kutsal Cuma, İsa Mesih’in çarmıha gerilişini anar ve Filipinler’de olağan tatildir. Anma kapsamında, Çile’yi sahnede yeniden anlatan Senakulo’nun yerel biçimlerinin yanı sıra kilise ve topluluk gelenekleri de yer alır.[1][2]
Anlamı ve yasal statüsü
Filipin yasalarında Kutsal Cuma, tarihi değişen olağan tatil olarak listelenir. Yasa, tarihi değişen tatillerin belirli tarihinin Başkan tarafından ilan edilmesini de öngörür; genel kuralına göre pazar gününe denk gelen tatil izleyen pazartesi günü kutlanır. Takvim kuralı uyarınca Kutsal Cuma cuma gününe denk geldiğinden, pazar hükmü normalde bu günü etkilemez.[1]
İş Kanunu, kapsamdaki çalışanlara olağan tatilde normal günlük ücretlerinin ödenmesini öngörür; düzenli olarak ondan az çalışanı olan perakende ve hizmet işletmeleri bu kuralın dışındadır. İşverenler çalışanlardan tatilde çalışmalarını isteyebilir; Kanun, normal ücretin iki katı ödeme belirler.[3]
Çile oyunlarına dayanan Filipin geleneği
Kutsal Cuma’nın dinî odağında, Mesih’in acı çekmesinin ve çarmıha gerilerek ölmesinin anılması yer alır. Filipinler Ulusal Müzesi, Senakulo’yu Mesih’in Çilesi ve ölümünü sahneleyerek yeniden canlandıran bir gösteri olarak tanımlar; gösteride, tagulaylay adı verilen hüzünlü bir üslupla okunan Pasyon metninden yararlanılır.[2]
Oyunun bölgelere göre farklı adları vardır: Rizal, Bulacan, Bataan ve Pampanga’da passion play ya da pasyon y muerte; Laguna’da centurion ya da hudyuhan; Bicol’de tanggal; Leyte’de pamalandong. Müze, Senakulo gösterilerinin ilk Pasyon metninin yazıldığı on yedinci yüzyılın sonları ile on sekizinci yüzyılın başlarına uzandığını belirtir.[2]
Topluluklar bu günü nasıl anar?
Senakulo’nun biçimi ve süresi bölgeye göre değişir. Ulusal Müze, bazı illerde gösterilerin yedi ila sekiz gün sürebildiğini; özellikle kentsel bölgelerde kısaltılmış biçimlerin Kutsal Cuma günü sahnelendiğini bildirir. Gösteriler çoğunlukla meydanlarda ve sokaklarda yapılır; topluluk üyeleri kostümleri, aksesuarları ve sahneleri hazırlar.[2]
Bir gösterinin ardından Yedi Son Söz ya da ölü İsa’yı tasvir eden Santo Entierro’nun taşındığı bir geçit töreni gibi başka anma uygulamaları da düzenlenebilir. Bunlar Ulusal Müze’nin belgelediği örneklerdir; yerel programlar ve katılım topluluktan topluluğa değişir.[2]
Kapanışlar ve ulaşım
946 sayılı Cumhuriyet Yasası, mağaza ve dükkânlar dâhil ticari işletmelerin Kutsal Cuma günü açılmamasını öngörür. Yasa, kamu hizmetleri, araç kullanımı, restoranlar, pazarlar ve eczaneler dâhil istisnalar saydığından her hizmetin kapalı olacağı anlamına gelmez. Plan yapmadan önce yerel çalışma saatlerini kontrol edin.[4]
Bangko Sentral’in Bankalar Yönetmeliği El Kitabı, ilan edilmiş çalışılmayan tatilleri olağan bankacılık haftasının istisnaları arasında ele alır. Bankalar, belirtilen bildirim koşulları uyarınca tatilde para yatırma ve çekme işlemleri için açılmayı seçebilir; bu nedenle şube hizmetleri değişebilir. Bankanızdan düzenlemeleri doğrulayın ve ulaşım sağlayıcılarıyla doğrudan iletişime geçin; Yasa, araç kullanımını ve kamu hizmetlerini istisnalar arasında sayar.[5][4]
Filipinler’de Kutsal Cuma: sıkça sorulan sorular
Filipinler’de Kutsal Cuma olağan tatil mi?
Evet. 9492 sayılı Cumhuriyet Yasası, tarihi değişen olağan tatil olarak listeler.[1]
Çalışanlar otomatik olarak izinli mi?
Kutsal Cuma olağan tatildir; ancak İş Kanunu işverenlerin çalışmayı zorunlu tutmasına izin verir. Kapsamdaki çalışanlar, uygun küçük perakende ve hizmet işletmelerine ilişkin Kanun’da belirtilen istisnaya tabi olarak, çalışmadıklarında genellikle olağan tatil ücreti alır; tatilde çalışma karşılığında normal ücretin iki katı ödenir.[3]
Bankalar ve mağazalar açık mı?
Toplu taşıma durur mu?
946 sayılı Cumhuriyet Yasası, Kutsal Cuma günü kapanış hükümlerine kamu hizmetlerini ve araç kullanımını istisna olarak ekler. Tek bir ulaşım programı belirlemediğinden, hizmet bilgilerini işletmeden kontrol edin.[4]
Kaynaklar ve referanslar
Filipinler içindeki Kutsal Cuma için kullanılan kaynaklar:
- R.A. 9492- The Lawphil Project, Arellano Law Foundation
- SENAKULO- National Museum of the Philippines
- P.D. No. 442- The Lawphil Project, Arellano Law Foundation
- Republic Act No. 946- The Lawphil Project, Arellano Law Foundation
- Part I: Licensing and Authorities of Banks- Bangko Sentral ng Pilipinas