İsrail’de Roş Aşana (Yom Teruah)
Roş Aşana Yahudi yeni yılıdır ve İsrail’de bir Yahudi bayramıdır. 1 Tişri’de başlar; Yahudi geleneği bu günü Âdem ile Havva’nın yaratılışı ve gelecek yıl üzerine düşünmeyle ilişkilendirir.[1][2]
Ülke çapında dinlenme günü
İsrail’in Temel Yasası, İbrani takvimini resmî takvim olarak tanımlar ve Şabat ile Yahudi bayramlarını belirlenmiş dinlenme günleri olarak tanır. Ayrıca Yahudi olmayan toplulukların kendi dinlenme ve bayram günlerini kutlama hakkını tanır; ayrıntılar yasayla belirlenir.[1]
Roş Aşana, Tişri ayının ilk iki günü boyunca kutlanır. İbrani takvimi ay-güneş takvimi olduğundan, Miladi takvimdeki karşılık gelen tarihler her yıl değişir.[2][3]
Dua, şofar ve düşünme
Birçok Yahudi, koç boynuzundan yapılan şofarın üflendiği sinagog ayinlerine katılır. Şofar, Roş Aşana’nın temel geleneklerinden biridir; ilk gün Şabat’a denk gelirse ikinci gün üflenir.[2]
Bayram, Büyük Bayramlar dönemini başlatır ve ilahi yargı ile Yom Kippur’a uzanan tövbe döneminin başlangıcıyla ilişkilendirilir. Bu nedenle Roş Aşana, yeni yıl kutlamasını dua ve kişisel tefekkürle birleştirir.[2]
Bayram yemekleri ve gelenekler
Aileler, sembolik yiyeceklerin bulunduğu bayram sofralarında bir araya gelebilir. Bala batırılan elma ve hala, tatlı bir yıl dileğini ifade eder; nar ve balık başı da bolluk veya liderlik umutlarıyla ilişkilendirilen yiyecekler arasındadır. Gelenekler ve yemekler Yahudi topluluklarına göre değişir; bu nedenle İsrail’deki bayram sofrası birden fazla geleneği yansıtabilir.[2]
Bazı kişiler, günahları geride bırakmayı simgeleyen ve su kenarında edilen bir dua olan Taşlih’i uygular. Kesin zamanlama takvime bağlı olabilir: kaynak gösterilen dinî rehber, bu geleneğin Şabat olmayan ilk öğleden sonra uygulandığını belirtir.[2]
Ziyaretçilerin planlaması gerekenler
Bayram yasal dinlenme günü olduğundan, plan yapmadan önce kamu kurumlarının, bankaların ve mağazaların çalışma saatlerini kontrol edin. Tel Aviv belediyesinin işletmelere yönelik rehberi, birçok işletmenin cuma öğleden sonradan cumartesi gecesine kadar kapandığını ve Şabat süresince toplu taşımanın çoğunlukla hizmet vermediğini belirtir; bayram dönemindeki ulaşım ve işletme saatleri değişebilir, bu yüzden doğrudan işletmeye veya operatöre danışın.[1][3]
Belediye, pazar ile perşembe arasını standart çalışma haftası olarak tanımlar ve Yahudi bayramı tarihlerinin Miladi takvime göre değiştiğini belirtir. Özellikle bayram Şabat’a denk geldiğinde, ulaşım tarifelerini kontrol edin ve gerekli alışverişi önceden yapın.[3]
İsrail’de Roş Aşana: sık sorulan sorular
Roş Aşana ne zaman kutlanır?
Roş Aşana İsrail’de izin günü mü?
İsrail’in Temel Yasası’na göre Yahudi bayramları belirlenmiş dinlenme günleridir. Yasa, Yahudi olmayan toplulukların kendi dinlenme ve bayram günlerini kutlama haklarını da tanır; ayrıntılar yasayla belirlenir.[1]
Ziyaretçiler bayram sırasında neler görebilir?
Şofar üflenen sinagog ayinlerine, sembolik yiyeceklerin bulunduğu bayram sofralarına ve su kenarında edilen Taşlih dualarına rastlayabilirsiniz. Uygulamalar topluluklara göre değişir.[2]
Mağazalar ve toplu taşıma normal şekilde çalışır mı?
Çalışacaklarını varsaymayın. Şabat’ta birçok işletme kapanır ve Tel Aviv’de toplu taşıma sınırlıdır; bayram çalışma saatlerini ve ulaşım seferlerini doğrudan hizmet sağlayıcılardan teyit edin.[3]
Kaynaklar ve referanslar
İsrail içindeki Roş Aşana (Yom Teruah) için kullanılan kaynaklar:
- Basic Law: Israel as the Nation-State of the Jewish People- The Knesset
- How to Celebrate Rosh Hashanah: An Overview of Rosh Hashanah's Traditions and Customs- Chabad.org
- Business Culture- Tel Aviv-Yafo Municipality