Hırvatistan içinde Noel

Tarihi sabit bir resmî tatil

Hırvatistan’ın Tatiller, Anma Günleri ve Çalışılmayan Günler Yasası, 25 Aralık’ı Noel, 26 Aralık’ı ise Aziz Stefan Günü olarak adlandırır. Yasa ikame tatil öngörmez: listelenen bir tatil pazar gününe denk gelirse sonraki güne aktarılmaz. Aksi durumda çalışacak ancak çalışılmayan gün olması nedeniyle tatilde çalışmayan çalışanlar ücret tazminatı almaya hak kazanır.[1]

Dinî anlamı ve tarihi

Noel, İsa Mesih’in doğumunu kutlar. Hırvatça Božić adı bu Hristiyan bayramını ifade eder; Hırvatistan Ansiklopedisi, gece yarısı ayinini başlıca dinî kutlama olarak tanımlar ve mesajında barışın, güçsüz ve kırılgan kişilerin öneminin altını çizer.[2]

Noel’in Hristiyanlık tarihindeki yeri Hırvatistan’ın ötesine uzanır. Hırvatistan Ansiklopedisi, Noel’in altıncı yüzyılda Roma’da kutlanmaya başladığını ve İsa’nın doğum tarihi olarak 25 Aralık’ın 354’te kayda geçtiğini belirtir. Bayram Batı ve Doğu Hristiyanlığına yayıldı; Hırvatistan’ın da aralarında olduğu farklı bölgelerde yerel gelenekler gelişti.[2]

Badnjak ve Hırvatistan gelenekleri

Geleneksel kutlamaların çoğu yalnızca Noel Günü’ne değil, daha geniş Noel dönemine aittir. Noel arifesi Badnjak olarak adlandırılır. Hırvatistan Ansiklopedisi’nin aktardığı tarihsel kırsal gelenekler arasında evde toplanmak, yere saman veya ot sermek, yeşilliklerle süslemek, tahıl ve özel bir bayram ekmeği hazırlamak bulunur. Bu uygulamalar hanede ve tarım yılında esenlik ve bereket dilekleriyle bağlantılıydı.[3]

Noel Günü gelenekleri de yöreye ve topluluğa göre farklılık gösterirdi. Ansiklopedi gece yarısı ayinini, Primorje ve Žumberak’ın bazı kesimlerindeki barışma ziyaretlerini ve Adriyatik bölgesindeki koledari ile Hırvatistan’ın kuzeyindeki betlehemari adı verilen şarkıcı gruplarını kaydeder. Slavonya’da İncil’den Adem ile Havva oyunlarının sahnelendiğini anlatır. Bunlar kayda geçmiş geleneklerdir; her ailenin bugün de bunları uyguladığı anlamına gelmez.[2]

Yemekler ve Noel dönemi

Tarihsel kaynaklarda Noel sofrasının zengin olduğu anlatılır. Ansiklopedinin kaydettiği geleneklerde gece yarısı ayininden sonra oruç sona erer; et yemekleri arasında jöleli et ve fırında koyun ya da domuz eti bulunur. Noel arifesinde oruç yemeği olarak fasulye, bal, sarımsak, ceviz ve balık yenirdi. Bu örnekler belgelenmiş gelenekleri yansıtır; yemekler haneye ve bölgeye göre değişir.[2][3]

Hırvatistan folklorunda Noel, ansiklopediye göre Advent döneminde başlayıp ocak başına kadar süren daha uzun bir mevsimsel döngünün parçasıdır. Bu döngü Badnjak, Noel, Aziz Stefan Günü ve Epifani’ye kadar uzanan diğer kutlamaları içerir. Bu geniş dönem, tanıdık süslerin, yemeklerin ve buluşmaların bir kısmının Noel arifesinde yapılmasını veya 25 Aralık sonrasında sürmesini açıklar.[2]

Dükkânlar ve pratik planlama

Hırvatistan yasaları, resmî tatillerde satış yerlerinin genel olarak kapalı olmasını zorunlu kılar. Ulaşım terminalleri, akaryakıt istasyonları, hastaneler, oteller, kültürel ve dinî kurumlar, marinalar, kamp alanları ve koruma altındaki doğal alanlar dâhil belirli yerler için istisnalar vardır. Yasa, tatillerde saat 7.00 ile 13.00 arasında büfelerden gazete dağıtılmasına da izin verir. Bu nedenle sıradan dükkânların açık olacağını varsaymamak gerekir; belirlenmiş bazı satış yerleri istisnalar kapsamında çalışabilir.[4]

Tatil yasası, hükûmete belirli kamu kurumlarının ve diğer kuruluşların tatillerde çalışmasını zorunlu kılma yetkisi verir. Yola çıkmadan önce dairelerin, bankaların, okulların ve ulaşım sağlayıcılarının çalışma saatlerini ve sefer tarifelerini kontrol edin.[1]