Etiyopya’da Noel
Etiyopya’da Genna veya Lidet olarak bilinen Noel, İsa Mesih’in doğumunu anar. Hem dinî kutlama hem de resmî tatildir; kilise ayinleri, aile yemekleri ve bazı topluluklarda geleneksel bir açık hava oyunu düzenlenir.[1][2]
Dinî yortu ve resmî tatil
Etiyopya Ortodoks Tevahedo Kilisesi, Noel’i büyük bir yortu olarak tanımlar ve Gena veya Liddet adını kullanır. Kilise takviminde yortu Tahsas ayının 29. gününe denk gelir. Kilise, İsa’nın gerçekten doğmuş olmasını andığını ve öncesinde Noel orucu tutulduğunu belirtir.[2]
Etiyopya’nın 1334/2024 sayılı Resmî Tatiller Bildirisi, Noel’i ulusal düzeyde kutlanan dinî bayramlar arasında sıralar. Dinî bayramlarda devlet ve devlet dışı kurumların kamu hizmeti sunmamasını öngörür; çalışanların o günkü ücretleri korunur. Bildiri, sürmesi gereken işlerin iş ve kamu hizmeti kurallarına tabi olmasına da izin verir.[3]
Kilise ayinleri ve Noel oyunu
Genna kutlamasının merkezinde kilise ibadeti vardır. Etiyopya Haber Ajansı, Hristiyanların arife gecesi şarkılar, ilahiler ve vaazlarla gece boyu süren dua ayinlerine katıldığını aktarır. Etiyopya Ortodoks Tevahedo kiliselerinde müziğe kebero davulu ve tsenatsel çıngırağı eşlik edebilir.[1]
Noel döneminde açık havada Genna veya Yegena Chawata adlı geleneksel bir oyun oynanır. ENA, oyunu çim hokeyine benzetir: oyuncular sert bir tahta topa tahta sopalarla vurur. Ajans, oyunun kırsal bölgelerdeki gençler arasında yaygın, kentlerde ise nadir olduğunu aktarır.[1]
Lalibela, yortu döneminde öne çıkan bir yerdir. ENA, hacıların ve turistlerin Noel’de kayaya oyulmuş kiliseleri ziyaret ettiğini, Etiyopya Büyükelçiliğinin de buradaki kutlamaları kendine özgü olarak tanımladığını aktarır.[1][4]
Oruç ve bayram yemekleri
Etiyopya Ortodoks Kilisesi, Noel’den önce Sibket’te başlayan ve Noel arifesinde sona eren 40 günlük bir oruç dönemini anlatır. Kiliseye göre bu dönem manevi hazırlık zamanıdır. Oruç uygulaması kilise üyeleri için geçerlidir; bütün Etiyopyalıların kutlamasını tanımladığı varsayılmamalıdır.[2]
Orucun ardından aileler ve arkadaşlar bayram yemeği için bir araya gelir. ENA, sıklıkla injera ve sebze yemekleriyle servis edilen baharatlı tavuk yahnisi Doro Wet’in bu sofralarda bulunduğunu aktarır. Ajans, kadınların bu vesileyle ekmek ve tella ile tej gibi içecekler hazırladığını da anlatır.[1]
Bayram günü neler beklenebilir?
Resmî tatil bildirisi, yasaların gerektirdiği çalışmalar saklı kalmak üzere, devlet ve devlet dışı kurumların kamu hizmeti sunmamasını şart koşar. Hastaneler, sağlık merkezleri, klinikler ve eczaneler dâhil temel hizmetlerin sürmesini özellikle öngörür. Oteller, kafeler, restoranlar, bakkallar, dükkânlar ve başka bazı işletmeler çalışabilir; çalışma saatleri değişebilir.[3]
Yolcular, özellikle kutlamalar sırasında kiliseleri veya Lalibela’yı ziyaret ederken yerel ulaşım ve mekân düzenlemelerini doğrudan kontrol etmelidir.[3][4]
Sık sorulan sorular
Noel Etiyopya’da resmî tatil mi?
Evet. 1334/2024 sayılı Bildiri, Noel’i ulusal dinî bayram olarak listeler ve devlet ve devlet dışı kurumların kamu hizmeti sunmamasını öngörür.[3]
Noel Etiyopya’da ne zaman kutlanır?
Dükkânlar, restoranlar ve eczaneler açık mı?
Bildiri, eczaneler dâhil temel sağlık hizmetlerinin sürmesini şart koşar. Dükkânların, restoranların ve başka bazı işletmelerin çalışmasına izin verir, ancak belirli bir işletmenin açık olacağını garanti etmez.[3]
Ziyaretçiler Genna’da neler görebilir?
Ziyaretçiler kilise ayinlerine, aile kutlamalarına ve geleneksel Genna oyununa rastlayabilir. ENA, Lalibela’nın kayaya oyulmuş kiliselerine yapılan Noel ziyaretlerini de aktarır.[1]
Kaynaklar ve referanslar
Etiyopya içindeki Noel için kullanılan kaynaklar:
- Ethiopian Christmas: Genna- Ethiopian News Agency
- The Ethiopian Orthodox Tewahedo Church- Ethiopian Orthodox Tewahedo Church
- Proclamation to Determine Public Holidays and Celebration of Public Holidays - Proclamation No. 1334/2024- Federal Democratic Republic of Ethiopia
- Ethiopia Cherishes Peculiar Celebration of Gena (Jan 07, 2018)- Embassy of Ethiopia