Pravoslavni veliki petak u Srbiji
U Srbiji Pravoslavni veliki petak, odnosno Veliki petak, započinje uskršnji praznični period priznat zakonom. Za pravoslavne hrišćane to je dan sećanja na raspeće Isusa Hrista, koji se obeležava crkvenim bogosluženjima i porodičnim pripremama za Vaskrs.[1][3]
Zakonski status i neradni dani
Zakon o državnim i drugim praznicima Srbije priznaje vaskršnje praznike od Velikog petka do drugog dana Vaskrsa. Državni organi i druge organizacije uglavnom ne rade tokom ovih praznika. Izuzetak su službe i delatnosti koje moraju neprekidno da rade ili čiji bi prekid mogao da nanese štetu javnosti ili državi.[1][2]
Posebna odredba zakona za hrišćane iz drugih verskih zajednica odobrava neradne dane za Vaskrs prema njihovom kalendaru. Pravilo o pomeranju praznika na prvi naredni radni dan kada padne u nedelju izričito se odnosi na državne praznike; za vaskršnje praznike nije predviđen zamenski dan.[1]
Značenje i crkvena bogosluženja
Veliki petak obeležava Hristovo stradanje i smrt na krstu. Prema opisu bogosluženja Srpske pravoslavne crkve, Plaštanica, platno sa prikazom Hrista nakon što je skinut sa krsta, unosi se u crkvu tokom večernjeg bogosluženja na Veliki petak i polaže zajedno sa Jevanđeljem u središte crkve.[3]
Jaja i kućni običaji
U mnogim srpskim domaćinstvima farbanje vaskršnjih jaja počinje na Veliki petak, a prvo jaje često se boji u crveno i čuva u kući kao čuvarkuća, povezana sa zdravljem i blagoslovom. Turistička organizacija Srbije opisuje i ukrašavanje jaja ljuskom crnog luka, voskom, krstovima, slovima, grančicama i cvećem; običaji se razlikuju od domaćinstva do domaćinstva.[4]
Farbanje jaja nije u svim srpskim zajednicama vezano za isti dan. Istraživanje koje je objavio Etnografski muzej u Beogradu beleži da su se u nekim mestima jaja farbala na Veliki petak, dok su drugde ljudi birali neki drugi dan tokom sedmice pred Vaskrs. Istraživanje beleži i razlike u regionalnim tehnikama i ukrašavanju, uključujući karakteristično ukrašavanje jaja u Metohiji.[5]
Šta posetioci mogu očekivati
Javne ustanove i mnoga preduzeća uglavnom su zatvoreni tokom vaskršnjeg prazničnog perioda, dok neophodne službe i službe koje rade neprekidno mogu nastaviti sa radom. Pre planiranja proverite radno vreme banaka, prodavnica i pružalaca usluga javnog prevoza.[1][2]
Pravoslavni veliki petak u Srbiji: česta pitanja
Da li je Pravoslavni veliki petak državni praznik u Srbiji?
Da. To je prvi dan vaskršnjeg prazničnog perioda priznatog zakonom Srbije, koji traje do drugog dana Vaskrsa.[1]
Ko ima pravo na neradne dane?
Da li rade javne ustanove, prodavnice i prevoz?
Šta predstavlja Plaštanica?
To je platno sa prikazom Hrista nakon skidanja sa krsta. Srpska pravoslavna crkva navodi da se tokom večernjeg bogosluženja na Veliki petak polaže zajedno sa Jevanđeljem u središte crkve.[3]
Izvori i reference
Izvori korišćeni za Pravoslavni veliki petak u Srbija:
- Zakon o državnim i drugim praznicima u Republici Srbiji- Paragraf Lex
- Право запосленог за време васкршњих празника- Ministry of Labour, Employment, Veteran and Social Affairs of the Republic of Serbia
- Плаштаница- Serbian Orthodox Church
- Easter – How We Celebrate It Here- National Tourism Organisation of Serbia
- БОЈЕЊЕ И ШАРАЊЕ ЈАЈА- Ethnographic Museum in Belgrade