Haiti'de Noel
Noël olarak bilinen Noel, Haiti'de 25 Aralık'ta kutlanan resmî tatildir. Haiti'deki Noel kutlamalarında gece yarısı kilise ayinleri, aile ve arkadaş buluşmaları, müzik ve dansın yanı sıra ülkenin yıl sonu kutlamalarıyla ilişkilendirilen el yapımı fenerler fanaux da yer alır.[1][2]
25 Aralık'ta resmî tatil
Haiti'nin iş mevzuatına ilişkin rehberinde 25 Aralık, çalışılmayan resmî tatil olan Noel günü olarak listelenir. Geçici işlerde çalışanlar dışında, çalışanların ücretlerinde kesinti olmaksızın bu günden yararlanacağını belirtir. Tatilin tarihi 25 Aralık olarak sabittir.[1]
İş mevzuatına ilişkin rehber çalışanların tatil hakkını açıklar; ancak her kamu dairesi, banka, dükkân veya ulaşım hizmetinin çalışma saatlerini belirlemez. Kullanmayı planladığınız yer ve işletmecilere doğrudan danışın.[1]
Haiti'deki Noel kutlamaları
Birleşmiş Milletler'in Haiti'de Noel hakkındaki anlatısı, yıl sonu dönemindeki gece yarısı ayinini ve arkadaşlarla ya da aileyle yapılan réveillon buluşmalarını müzik ve dansla birlikte ele alır. Anlatıda bunlar Haiti'de görülen gelenekler olarak sunulur; her ailenin bayramı aynı şekilde kutladığı ileri sürülmez.[3]
Aynı anlatıda küçük evler ve minyatür kiliseler gibi biçimlerde yapılan fanaux fenerleri belgelenir. Port-au-Prince çevresindeki zanaatkârlar, bunları katmanlı karton veya renkli kâğıttan yaptıklarını, ışığın ise mum ya da elektrik ampulüyle sağlandığını anlatmıştır. Raporda fenerlerin Noel ve Yılbaşı döneminde evlerde ve halka açık gösterilerde kullanıldığı belirtilir.[3]
Fanaux fenerleri ve yerel zanaat
Fanaux fenerleri, Noel süslemelerine el yapımı ve özgün bir unsur katar. BM raporunda zanaatkârların binaların biçimini çizdiği, parçaları birleştirdiği ve ışığın geçmesi için renkli pelür kâğıt eklediği anlatılır. Bazı fenerlere, müşterinin tercihine göre Haiti Kreolü, Fransızca, İngilizce veya İspanyolca mevsimlik kutlama mesajları yazılır.[3]
Raporda, geleneğin nerede başladığına ilişkin belirsizlik aktarılır. Haiti Devlet Üniversitesi'nde görevli bir profesör, çocukken fanaux yapmayı öğrendiğini ancak geleneğin kökenini bilmediğini söylemiştir.[3]
Bayram döneminde planlama
İş mevzuatı hükümleri kapsamındaki çalışanlar için 25 Aralık, geçici işlere ilişkin belirtilen istisna dışında ücretli çalışılmayan tatildir. Plan yapmadan önce bankalara, dükkânlara ve ulaşım sağlayıcılarına danışın.[1]
Haiti'de Noel: Sık sorulan sorular
Noel Haiti'de resmî tatil mi?
Evet. İş mevzuatına ilişkin rehberde 25 Aralık Noel günü olarak listelenir ve geçici işlerde çalışanlar dışında çalışanların ücretleri düşürülmeden çalışılmayan tatilden yararlanacağı belirtilir.[1]
Noel ne zaman kutlanır?
25 Aralık'ta kutlanır.[1]
Fanaux nedir?
Fanaux, genellikle küçük ev veya minyatür kilise biçiminde yapılan ve Haiti'de Noel ile Yılbaşı döneminde sergilenen el yapımı fenerlerdir.[3]
Bankalar, dükkânlar ve ulaşım hizmetleri açık mı?
Yola çıkmadan önce bankaların ve dükkânların çalışma saatlerini, ulaşım hizmetlerinin sefer saatlerini işletmecilerinden öğrenin.[1]
Kaynaklar ve referanslar
Haiti içindeki Noel için kullanılan kaynaklar:
- PRACTICAL GUIDE – HAITIAN LABOR CODE- Better Work Haiti
- Décret du 24 février 1984 portant code du travail actualisé.- International Labour Organization, NATLEX
- Les fanaux ou l’éclairage traditionnel de Noël en Haïti- United Nations Stabilization Mission in Haiti (MINUSTAH)